Columns

Van oktober 2006 tot juli 2012 verscheen elke maandag mijn tv-column op nieuwssite NU.nl. Die column maakte me één van Neerlands meestgelezen internetcolumnisten, merkte ook Nico Dijkshoorn, ex-collega columnist van NU.nl, in één van zijn laatste columns uit 2011 op:

“Van alle columns die er op NU werden geschreven vond u deze twee het mooist: ‘Seksbom ontploft’ (een column over Tatjana) van Paul de Lange en ‘Geluidsoverlast’ van mij. Ze eindigen respectievelijk op nummer 1 en 2, met ongeveer 25.000 meer views dan alle andere columns.”

De laatste tv-columns staan hieronder. Alle columns zijn op deze overzichtspagina te vinden.

Adieu!

16 juli 2012

Het tv-kastje in huize De Lange begint te piepen en te kraken. Na bijna zes jaar is het mooi geweest met die tv-columns. Door Paul de Lange.

Hoe symbolisch: sinds enkele dagen vertoont mijn tv ernstige kuren. Nou ja, niet de tv zelf, maar het kastje dat de tv-zenders doorgeeft. Na jaren van overuren draaien begint het ding tijdens het zappen te piepen en te rammelen dat het een aard heeft, alsof de boel elk moment kan ontploffen. Ik kocht het ding toen ik in 2006 begon met de tv-columns voor NU.nl. Na vandaag stop ik daarmee – en zou het me niet verbazen als mijn tv-kastje vandaag of morgen solidair blijkt. Helemaal zelfverkozen is dat afscheid niet (alle columns op NU.nl stoppen), maar anders was het binnenkort ook wel mooi geweest.

Zes jaar is een flinke periode. Je kunt er een lagere of middelbare school in doorlopen. Maar in tv-termen grenst het helemaal aan een eeuwigheid. Om maar eens iets te noemen dat nu bijna niet meer is voor te stellen: in 2006 begon De Wereld Draait Door net een beetje te draaien, na een dramatische start het jaar ervoor.

BN’ers deden op tv nog dingen waar ze geacht werden goed in te zijn, in plaats van allerlei dingen waar ze overduidelijk niet goed in bleken te zijn.
We hebben het dan over het tijdperk van voor de ijsdansoorlog, mocht die term het collectief geheugen hebben gehaald. Een oorlog die SBS overigens won van RTL – ook al een verschijnsel uit een andere tijd.

Zo ongeveer op de helft van mijn columnperiode kwam er de mogelijkheid tot reacties onder de columns. Als daaruit één terugkerend geluid viel op te tekenen (naast de ‘eens’- en ‘oneens’-commentaren), dan was het: je kunt er ook niet naar kijken. Wat ik altijd een vreemde suggestie heb gevonden.

Nooit zal iemand een sportcolumnist toevoegen “je had ook niet naar die wedstrijd kunnen gaan” of een politiek columnist “je had dat debat ook links kunnen laten liggen.” Als tv-columnist was het mijn taak om alles wat zich over het tv-scherm voortbewoog te bekijken. En datgene wat me opviel in een puntig stukje te gieten.

Dat heb ik een paar honderd keer mogen doen. Kennissen maakten zich weleens zorgen: al die drek waar ik me in hun ogen doorheen moest worstelen. Natuurlijk was het nu en dan een modderbad. Toch is een “ik haal voor u de parels uit de emmers stront”-houding (die tv-columnisten zich niet zelden aanmeten) nooit mijn insteek geweest.

Wie van tv in al haar facetten houdt, moet ook de kunst verstaan om met plezier naar weinig verheffende programma’s te kijken. En wie zes jaar met plezier over tv schrijft, moet proberen er elke week iets anders uit te pikken. Met een invalshoek die hij elders nog niet heeft gelezen. Meer richtlijnen had ik niet.

Behalve dan de ik-vorm zoveel mogelijk vermijden en de lengte onder de vijfhonderd woorden houden (om daar bij de allerlaatste column in dubbel opzicht van af te wijken). Plus eens in de zoveel tijd refereren aan Willem Ruis als Neerlands grootste tv-persoonlijkheid aller tijden. Ooit piepte hij er midden in de zomer zomaar tussenuit. Dat doe ik nu ook, maar dan anders.

Dank aan ex-hoofdredacteur Laurens Verhagen voor de plek op het podium dat NU.nl heet. Dank aan de redactie voor het plaatsen van de columns op akelig vroege tijdstippen. En dank, lezer, voor uw aandacht. Daar wordt immers al genoeg een beroep op gedaan. Maar blijf vooral tv kijken – een prachtuitvinding!

Zomervulling

9 juli 2012

De vakantie breekt aan, en daarmee de magere zomerprogrammering. Zowaar is er dit jaar een gatenvuller met najaarspotentie.

Tv-programma’s die in de zomer starten hebben bij voorbaat iets verdachts. Ofwel het gaat om goedkope producties die de slecht bekeken maanden moeten vullen. Zoals Ik Kom Bij Je Eten (RTL-coryfeeën gaan eten bij BN’ers), dat vanavond weer begint.

Ofwel de zenderbaas heeft blijkbaar niet al te veel vertrouwen in het programma, zodat het format eerst maar eens overeind moet zien te blijven in komkommertijd. Schoolvoorbeeld deze zomer is Zonde Van De Week, waarmee de KRO op Nederland 1 de zaterdagavond probeert op te vrolijken.

Zonde Van De Week is een ‘comedy panelshow’ die opzichtig voortborduurt op de Dit Was Het Nieuws-formule: twee panels nemen het nieuws van de voorbije week satirisch door. Met dit verschil dat het KRO-sausje (iets met de zeven hoofdzonden toepassen op de actualiteit) nogal onbegrijpelijk uitpakt voor deelnemers en publiek.

Rebus
Voorbeeld: een rebus moet uitbeelden hoe Marokko onlangs een homocruise weigerde. ‘Dat is homohaat en valt onder de zonde woede’, legt Rob Kamphues uit. Huh? Katholieke logica die voor niet meer dan een half miljoen kijkers te volgen is. Typisch zo’n programma dat we niet meer terug zullen zien zodra de ‘r’ straks weer in de maand zit.

Maar zo af en toe start er een zomerprogramma dat niet in één van deze twee categorieën valt in te delen. Een buitenbeentje als de Stabilo Spellingstrijd op RTL4. Op de een of andere manier heeft dit programma iets dat totaal niet bij RTL past, maar het wel sympathiek maakt. Het zal het educatieve karakter wel zijn.

In de Stabilo Spellingstrijd draait alles om basisscholieren die woorden moeten spellen. Van ‘ukelele’ tot ‘hovercraft’ en van ‘na-apen’ tot ‘gebungeejumpt’. Woorden dus die voor 10-jarigen behoorlijk pittig uitpakken. Al was het maar omdat ze met sommige hopelijk nog helemaal niet bekend zijn, zoals ‘likeur’.

Ernst
Maar het is vooral de kinderlijke ernst van de deelnemers die het programma hartverwarmend maakt. Hoe ze de handen voor ogen slaan na een ‘c’ waar een ‘k’ had gemoeten. Hoe het ‘bijna goed!’ van presentatrice Lieke van Lexmond geen enkele troost biedt. Spellen als serieuze levenstaak, in plaats van het volksvermaak dat het later op de avond bij Ik Hou Van Holland wordt.

(Van al dat spellen zou je trouwens bijna paranoïde worden. Want waarom is Spellingstrijd eigenlijk met één s, en niet met dubbel s? Je zegt toch ook ‘spellingsregels’, met tussen-s? Taaladvies leert dat beide schrijfwijzen mogen. Apart wel, een tv-programma over spelling waarvan de titel op twee manieren geschreven mag worden).

Aan het einde van de show zijn de strijdende scholieren dolblij met een Grote Bosatlas. Waar zie je dat nog? Helaas lijdt ook Stabilo Spellingstrijd aan een typische zomerkwaal: drastisch dalende kijkcijfers zodra de vakanties aanbreken. Hopelijk heeft RTL door dat in september alle schooldeuren weer opengaan.

Stabilo spellingstrijd, RTL4, zaterdag 20.00 uur

Zonde van de week, Nederland 1, zaterdag 21.30 uur

Naakte liedjes

2 juli 2012

Zelfs de titel van het programma is van een eenvoud die je op tv zelden ziet. De Beste Singer-songwriter Van Nederland is een heerlijk frisse duik.

Terwijl het idee zo akelig simpel is. Laat tien mensen een eigenhandig geschreven liedje zingen, ondertussen zichzelf begeleidend op gitaar of piano. Haast ongelofelijk hoeveel er verfrissend is aan het resultaat: De Beste Singer-songwriter Van Nederland.

Zeker voor wie zangtalentenjachten als Idols, X-Factor en The Voice Of Holland als norm is gaan beschouwen. En welke tv-kijker is dat niet, de afgelopen tien jaar? Waardoor we ongemerkt allerlei uitwassen volstrekt normaal zijn gaan vinden.

Zoals: dat eeuwige gehamer op het stemmen via sms. Altijd maar weer dezelfde risicoloze liedjes van dezelfde soort artiesten. Juryleden die zichzelf de echte sterren vinden. Showballetten die matige zang maskeren. Niets van dat alles bij De Beste Singer-songwiter Van Nederland.

Wapens
De setting is teruggebracht naar naakt, puur en simpel. Een kruk, een microfoon, een versterker en de keuze uit piano of gitaar, dat zijn – naast hun stem – de enige wapens voor de deelnemers. De anderen luisteren vanaf stoel of bank toe, met de juryleden gebroederlijk tussen hen in.

Presentator en opperjurylid Giel Beelen is naturel als in zijn radioprogramma. “Wat ben jij een slick motherfucker, zeg”, voegt hij Nielson toe, nadat die – als enige in de Nederlandse taal – zijn liefje de hemel in heeft gezongen. “Wat zal jij seks hebben gehad, die avond,” vult collega dj Gerard Ekdom aan.

Mannetjes van de radio die tv gaan maken, hoe vaak gaat dat niet mis? De comeback van Top Of Flop met medewerking van Beelen was een paar jaar terug een aanfluiting. Nu komt veel samen. Liefde voor het liedje, zinnig commentaar, onderling dollen alsof er geen camera’s in de buurt zijn.

Nog niet alle ingeslopen tv-conventies gaan overboord. Een song van A tot Z krijgen we ook nu niet ongerept te zien. Sterker, nog voor de beruchte DWDD-grens van één minuut wordt de boel al onderbroken. Door (achteraf ertussen gemonteerde) filmpjes van deelnemers die op elkaars optreden reageren.

Baard
Zoetsappig is dat lang niet altijd. “Ik vond haar stem vervelend en haar liedje nietszeggend”, oordeelt Nadie over Martine. Bart vindt het het jammer dat Robbert een mutsje op heeft. ‘Voor mijn gevoel verschool hij zich daarachter.’ Laat Bart nu net degene zijn, die zich verschuilt achter een baard waarvan je je de hele uitzending afvraagt of die wel of niet is opgeplakt.

Uiterlijkheden doen er toe, zelfs bij singer-songwriters onder elkaar. En uiteraard komen er in deze opzet nep-Bob Dylans en namaak-Sinead O’Connors langs. Maar dat is nog altijd fijner dan dertien derderangs Adeles in een dozijn. Zangers die een eigen liedje vertolken hebben een streepje voor.

Zelfs als de teksten hopeloos cliché zijn, zoals bij Martine – in het dagelijks leven gids in Volendam. Ze valt dan ook af. Een Volendamse vocalist die gewoon eens een keer niét een ronde verder komt: De Beste Singer-songwriter Van Nederland is verfrissend tot aan het eind.

De Beste Singersongwriter van Nederland, maandag 20.30 uur, Ned 3

Vuilcontainer

25 juni 2012

Een vroege uitschakeling van Oranje: de tv-wereld blijkt er totaal niet op berekend. Vooral voor Ruud Gullit bood dat een welkome ontsnapping.

“Ik geloof dat ik nog liever naar een kutprogramma kijk dan naar die kutwedstrijden van het Nederlands elftal.” Als Maarten van Rossem aanschuift bij een praatprogramma over voetbal, weet je dat twee werelden gaan botsen. Die van voetballiefhebbers met die van voetbalhaters.

Niemand in Nederland vindt voetbal een strontvervelender tijdverdrijf dan de brommende Amerika-deskundige. In elk geval niemand die dat puntiger kan verwoorden.

Maar ondertussen wel ijdel genoeg is om gast te zijn bij VI Oranje, afgelopen donderdag. Want alleen via voetbalprogramma’s blijf je deze weken in beeld.

Kutprogramma’s

Ook vaste analist René van der Gijp wees daar fijntjes op. Hem was opgevallen dat er – los van het voetbal – alleen maar kutprogramma’s op tv waren.

Films uit 1969, dat werk. Daar had Gijp wel een punt. Maar Van Rossem wilde alle voetbalmeuk nu juist het liefst op één publieke zender geconcentreerd hebben.

“Ik heb naar geen enkele wedstrijd gekeken, maar laatst werd er een doelpunt dat geen doelpunt was, wel geteld. Dat doelpunt heb ik meen ik 37 keer gezien.” Waarmee Van Rossem overtuigend op gelijke hoogte kwam.

Uitschakeling

Afgelopen week bleek hoe niets of niemand in tv-land ook maar in de geringste mate berekend was op een uitschakeling in de poulefase. Reclames riepen nog altijd vrolijk dat we iedereen van de mat zouden gaan vegen.

Zenders zonder voetbalwedstrijden toonden alleen maar eindeloze detectives. Of buitenlandse series over moeders die vijftien kinderen uit elkaar proberen te houden. Of shockdocs over mannen die met een opblaaspop gelukkig zijn (en glashard beweren dat het ze niet alleen om de seks gaat).

De hele tv-programmering was, kortom, nog volledig ingericht op dat ene, allesverpletterende kijkcijferkanon: Oranje succes. Dat pijnlijk uitbleef. Pas vanaf aankomende week worden er her en der wat nieuwe zomerprogramma’s op de publieke netten gestart.

Optimistisch

Blijkbaar wordt er met een uitschakeling vanaf de halve finales wel rekening gehouden. Een tikje optimistisch. Een beetje commerciële zender zou er goed aan doen om bij een volgend toernooi vanaf de tweede week wat nieuwe series te programmeren. Een gok weliswaar, maar wel een beredeneerde gok.

Het enige wat de tv-wereld, naast het voetbal, afgelopen week uitgebreid bezighield, was de ellendige staat van Ruud Gullits liefdesleven. Laat Gullit nu – simultaan met Maarten van Rossem – ineens bij Studio Sportzomer opduiken. Pratend over niets anders dan voetbal.

Of hij misschien beschikbaar was als bondscoach? “Ik ben altijd beschikbaar.” Terwijl we eigenlijk stiekem hoopten dat hij iets ging zeggen over de breuk met Estelle. En over de vuilcontainer van waarachter hij haar zou hebben bespied. “Momenteel heb ik andere dingen aan mijn hoofd”, was Ruuds enige hint.

Voor zowel voetballiefhebbers als voetbalhaters bieden voetbalprogramma’s soms een heerlijke uitvlucht.

Aandachtsjunks

18 juni 2012

Met het tweeluik ‘de verzoeking‘ boort Profiel een open zenuw aan. Aandacht: wie op tv is er niet gevoelig voor?

Veel meer dan wat buitenaf beelden van een gevangenismuur kregen we niet te zien. Toch maakte dat stukje Profiel misschien wel meer indruk dan alle inside kijkjes die Menno Buch ons recent via Buch In De Bajes gunde. Terwijl de gevangenis precies dezelfde was: de penitentiaire inrichting in Almere.

Het verschil? De kenmerkende stem van Keith Bakker die onder de beelden was gemonteerd en – telefonisch – aangaf binnen deze muren in elkaar gebeukt te worden. Heftig klinkende woorden, dat zeker. Maar onmogelijk te beoordelen hoe waar ze waren, gezien alle aantoonbare leugens die hij eerder op tv verspreidde, vond de interviewer.

Buitenkansje

Waarna Bakker uitgebreid de kans kreeg nogmaals zijn zegje te doen. Een opmerkelijke keuze: doorgaans komt de geportretteerde in Profiel zelf niet aan het woord. Dit buitenkansje wilden de makers blijkbaar niet laten lopen.

Ervoor had het programma geschetst hoe de ster van de ex-verslaafde was verrezen. Eenmaal afgekickt had hij zijn eigen praktijk geopend, waarna tv-programma’s volgden bij RTL en de NCRV. Programma’s die bijdroegen aan de sterrenstatus die hij opbouwde – om niet te zeggen dat ze de motor erachter waren.

Alle geïnterviewden waren het over één ding eens: Keith Bakker heeft een bovenmatige aanleg voor verslavingen. Eerst voor drugs, later voor seks, maar bovenal voor aandacht. De honger naar roem en erkenning, de verleidingen en valkuilen daarmee gepaard gaan, ze waren bij Bakker achteraf eenvoudig aan te wijzen.

Opvallend met hoeveel gemak en betrokkenheid de gevraagden dat deden. De biograaf die een boek had uitgebracht voordat de fatale valkuil zich openbaarde. De psychiater die wél een diploma had gehaald. De mediadeskundige die mocht duiden hoe alles op het tv-scherm was overgekomen.

Waarom werkten zij eigenlijk mee aan het profiel van een veroordeelde verkrachter? Omdat ze vanuit hun deskundigheid een bijdrage konden leveren? Of omdat ze zo zelf ook in beeld kwamen en daarmee hun status als deskundige konden bestendigen? Hun bijdragen wezen niet alleen het probleem aan, ze maakten er in zekere zin onderdeel van uit.

Want wie is er niet gevoelig voor de aandacht van de camera? Dat gaat tot de mediadeskundige die regelmatig voor die camera zijn blik mag geven. En meer voorbeelden gaf van “mensen die op een gegeven moment gaan geloven in hun eigen populariteit en capaciteiten. Neem DSK, neem Charlie Sheen.”

Stapel

Morgen in Profiel het tweede deel binnen het thema ‘de verzoeking’, over personen die de verlokkingen van de aandacht niet konden weerstaan. Ditmaal Diederik Stapel, de hoogleraar die geen genoegen wilde nemen met slechts hoogleraar zijn. En op een heel andere manier over de schreef ging.

Bakker en Stapel zullen de laatsten niet zijn. De cocktail van media-aandacht, roem en verleidingen is duidelijk verslavend. De zendermanager van Nederland 2 doet er goed aan voor volgend jaar alvast wat extra ruimte te reserveren. Dit tweeluik van Profiel heeft alle potentie om tot een veelluik uit te groeien.

Profiel, dinsdag 21.05 uur, Ned 2, Human

Meer? Hier